Bas Westerweel

De vrijheid en verantwoordelijkheid van Bas Westerweel

Corona staat een landelijk evenement rond 75 Jaar Vrijheid dit jaar (opnieuw) in de weg. In plaats daarvan maakte Bas Westerweel het videodocument ‘Vrijheid en Verantwoordelijkheid’, het thema dat zijn familie ook persoonlijk raakt.

Hoe zorg je ervoor dat de mensen thuis geboeid blijven kijken naar enkele interessante sprekers op een beeldscherm? Het was de uitdaging voor Bas Westerweel toen hij werd gevraagd om een alternatief te bedenken voor een bijeenkomst met klapstoeltjes en een spreekgestoelte. Het resultaat is een videodocument met interviews, toespraken en persoonlijke oorlogsgeschiedenissen. Bespiegelingen over de begrippen vrijheid en verantwoordelijkheid, toen en nu, door Frans Timmermans (‘onze man’ in Europa), historicus-hoogleraar Mathieu Segers en filosoof Welmoed Vlieger. Maar ook verhalen van ‘gewone’ inwoners van Tubbergen, de Twentse gemeente waar de landelijk aftrap van de viering 75 Jaar Vrijheid vorig jaar zou plaatsvinden. 

Momenten van verstilling

“Ik heb het thema toegankelijk willen maken voor een brede doelgroep”, legt Bas uit. “Dat is best lastig omdat de afstand tot het publiek groter is dan in een zaal met hoogwaardigheidsbekleders. Daarom zoomen we ook in op wat de oorlog heeft betekend voor de mensen in Tubbergen. Bijvoorbeeld met het verhaal van de man van het plaatselijke distributiekantoor, die zijn verzet tegen de bezetter moest bekopen met de dood. Er zitten veel momenten van verstilling in. Televisie hoeft niet altijd snel te zijn.”

Bas denkt dat deze nieuwe vorm van herdenken in de toekomst interessant blijft. “Ondanks Corona hebben we met z’n allen onze verantwoordelijkheid genomen en iets gaafs neergezet. Ook als straks alles weer normaal is, zou dit een prima middel zijn om meer mensen te bereiken. Zo’n hybride-vorm, een combinatie van een officiële bijeenkomst met een videodocument als dit, lijkt mij heel waardevol.”  

Verzetsgroep Westerweel

Voor Bas heeft het maken van ‘Vrijheid en Verantwoordelijkheid’ ook een persoonlijke betekenis. Zijn grootouders waren oprichter van de zogeheten Westerweel-groep in Loosdrecht. De groep hielp een groot aantal Joden onderduiken en voorkwam daarmee hun deportatie naar de vernietigingskampen. Opa Joop bracht zelf een groep Joden via België en Frankrijk naar Spanje in veiligheid. Die (geweldloze) verzetsdaad kostte hem het leven. Joop Westerweel werd in augustus 1944 gefusilleerd in Kamp Vught.

“Hij heeft zijn verantwoordelijkheid genomen en zich voor de vrijheid ingezet. Maar als je ervoor kiest om mensen te redden, kies je ervoor om iets anders te laten. Mijn vader heeft hiervan een behoorlijke klap gehad. Hij ontdekte pas na de bevrijding dat hij geen vader meer had en werd toen herenigd met zijn moeder die vermagerd uit kamp Ravensbrück was teruggekeerd.”

Kleinzoon Bas neemt ruim 75 jaar later op zijn eigen manier de verantwoordelijkheid om iets te doen met het thema vrijheid. Hij vertelt jaarlijks zijn verhaal aan de kinderen van de Joop Westerweelschool in de Amsterdamse buurt De Baarsjes. “Wat betekenen die twee woorden voor jou en mij? Die vraag stel ik altijd. Dat geldt dus niet alleen voor de leerlingen van de bassischool, maar ook voor de kijkers van het videodocument ‘Vrijheid en Verantwoordelijkheid’. Ik hoop ze daarmee aan het denken te zetten.”